Η 14η Νοεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη, αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για μια χρόνια πάθηση που επηρεάζει ολοένα περισσότερους ανθρώπους και συνιστά μείζονα πρόκληση για τη δημόσια υγεία.
Σύμφωνα με την 11η έκδοση του Άτλαντα Διαβήτη της Διεθνούς Ομοσπονδίας Διαβήτη (IDF, 2025), περίπου 589 εκατομμύρια ενήλικες ηλικίας 20–79 ετών ζούσαν με διαβήτη το 2024, δηλαδή σχεδόν 1 στους 9. Περισσότεροι από 250 εκατομμύρια δεν γνώριζαν ότι είχαν τη νόσο, ενώ ο αριθμός των ατόμων με διαβήτη προβλέπεται να φτάσει τα 853 εκατομμύρια έως το 2050. Οι παγκόσμιες δαπάνες υγείας που σχετίζονται με τον διαβήτη ξεπέρασαν το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια το 2024.
Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, που αντιπροσωπεύει πάνω από το 90% των περιπτώσεων, συνδέεται με την παχυσαρκία, τη μειωμένη σωματική δραστηριότητα, την κληρονομικότητα και άλλους μεταβολικούς παράγοντες. Συχνά εξελίσσεται χωρίς εμφανή συμπτώματα, ενώ μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου, καρδιακής ανεπάρκειας, νεφρικής βλάβης, αμφιβληστροειδοπάθειας και νευροπάθειας.
Το ενθαρρυντικό είναι ότι ο διαβήτης τύπου 2 μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να προληφθεί ή να καθυστερήσει σημαντικά. Η μεσογειακή διατροφή, η τακτική κίνηση —με στόχο τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης σωματικής δραστηριότητας την εβδομάδα— και η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους αποτελούν βασικούς πυλώνες της πρόληψης. Ακόμη και απώλεια 5–7% του αρχικού βάρους μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά τις μεταβολικές παραμέτρους και να μειώσει τον κίνδυνο εξέλιξης του προδιαβήτη σε διαβήτη.
Εξίσου καθοριστική είναι η έγκαιρη διάγνωση. Ο προληπτικός έλεγχος συνιστάται γενικά από την ηλικία των 35 ετών, αλλά μπορεί να χρειάζεται νωρίτερα σε άτομα με αυξημένο βάρος και παράγοντες κινδύνου, όπως οικογενειακό ιστορικό, υπέρταση ή ιστορικό διαβήτη κύησης. Η γλυκόζη νηστείας και η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c) είναι από τις βασικές εξετάσεις που χρησιμοποιούνται, με περαιτέρω έλεγχο όπου ενδείκνυται.
Παράλληλα, η θεραπεία έχει εξελιχθεί σημαντικά. Η μετφορμίνη εξακολουθεί να αποτελεί μια αξιόπιστη επιλογή, αλλά η κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή επιλέγεται πλέον εξατομικευμένα, με βάση όχι μόνο τη ρύθμιση του σακχάρου αλλά και το σωματικό βάρος, την καρδιαγγειακή και νεφρική υγεία. Οι αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη, και ο διπλός αγωνιστής GIP/GLP-1, τιρζεπατίδη, προσφέρουν ισχυρή μείωση της γλυκόζης και του σωματικού βάρους σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς.
Επιπλέον, οι αναστολείς SGLT2, όπως η εμπαγλιφλοζίνη και η δαπαγλιφλοζίνη, έχουν ιδιαίτερη σημασία επειδή, σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών, προσφέρουν καρδιακή και νεφρική προστασία πέρα από τη μείωση της γλυκόζης. Οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες δίνουν πλέον έμφαση στην έγκαιρη χρήση θεραπειών με αποδεδειγμένο όφελος στα όργανα-στόχους, όταν υπάρχει αντίστοιχη ένδειξη.
Στη σύγχρονη αντιμετώπιση συμβάλλει και η τεχνολογία. Οι αισθητήρες συνεχούς καταγραφής γλυκόζης επιτρέπουν καλύτερη κατανόηση των διακυμάνσεων του σακχάρου και μπορούν να διευκολύνουν την προσαρμογή της θεραπείας. Για ορισμένα άτομα που χρειάζονται ινσουλίνη, τα συστήματα αυτοματοποιημένης χορήγησής της προσφέρουν επιπλέον δυνατότητες ασφαλέστερης και πιο αποτελεσματικής ρύθμισης.
Καμία, ωστόσο, φαρμακευτική ή τεχνολογική παρέμβαση δεν υποκαθιστά τη συνολική φροντίδα: ισορροπημένη διατροφή, άσκηση, διακοπή του καπνίσματος, έλεγχο της αρτηριακής πίεσης και της χοληστερόλης, καθώς και συστηματική ιατρική παρακολούθηση. Η Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη μας υπενθυμίζει ότι η γνώση, η πρόληψη και η εξατομικευμένη θεραπεία μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά την πορεία της νόσου και την ποιότητα ζωής των ανθρώπων που ζουν με αυτήν.
Μαρία Τσιόγκα, MD, PhD
Ενδοκρινολόγος, Επιστημονική Συνεργάτιδα Euromedica Εγκέφαλος Χαλανδρίου
