Η υγεία δεν αφορά μόνο το σώμα. Αφορά τον τρόπο που αισθανόμαστε, σκεφτόμαστε, διαχειριζόμαστε τις δυσκολίες της καθημερινότητας και συνδεόμαστε με τους ανθρώπους γύρω μας.
Κάθε χρόνο, στις 10 Οκτωβρίου, η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας υπενθυμίζει τη σημασία της ενημέρωσης, της πρόληψης και της έγκαιρης αναζήτησης υποστήριξης για ζητήματα που επηρεάζουν την ψυχική μας ευεξία.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), η ψυχική υγεία αποτελεί κατάσταση ψυχικής ευεξίας που μας επιτρέπει να αντιμετωπίζουμε τις φυσιολογικές προκλήσεις της ζωής, να αξιοποιούμε τις δυνατότητές μας, να εργαζόμαστε και να συμμετέχουμε στην κοινωνική ζωή. Παράλληλα, αποτελεί βασικό και αναπόσπαστο μέρος της συνολικής υγείας.
Η ψυχική υγεία αφορά όλους μας
Η ψυχική υγεία δεν είναι σταθερή και ίδια σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως οι προσωπικές και οικογενειακές συνθήκες, οι σχέσεις, η εργασία, το κοινωνικό περιβάλλον, οι οικονομικές δυσκολίες, αλλά και σημαντικές αλλαγές ή στρεσογόνα γεγονότα.
Αυτό σημαίνει ότι όλοι μπορεί να περάσουμε μια περίοδο κατά την οποία νιώθουμε μεγαλύτερη πίεση, άγχος, θλίψη ή συναισθηματική εξάντληση.
Η αναγνώριση αυτών των αλλαγών είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα.
Πότε χρειάζεται να δώσουμε μεγαλύτερη προσοχή;
Δεν υπάρχει ένα μοναδικό σύμπτωμα που να δείχνει ότι κάποιος αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα ψυχικής υγείας. Ωστόσο, αλλαγές που επιμένουν στον χρόνο και επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα αξίζουν προσοχή.
Ενδεικτικά μπορεί να εμφανιστούν:
- επίμονο αίσθημα θλίψης, κενού ή έντονης ανησυχίας,
- αυξημένο ή συνεχές άγχος,
- δυσκολία στον ύπνο ή σημαντικές αλλαγές στις συνήθειες ύπνου,
- αλλαγές στην όρεξη ή στο βάρος,
- έντονη κόπωση ή έλλειψη ενέργειας,
- δυσκολία συγκέντρωσης και λήψης αποφάσεων,
- απώλεια ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης για δραστηριότητες που προηγουμένως μας ευχαριστούσαν,
- απομάκρυνση από την οικογένεια, τους φίλους ή το κοινωνικό περιβάλλον,
- αίσθημα ότι οι καθημερινές υποχρεώσεις γίνονται δυσβάσταχτες.
Τα συμπτώματα μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο και δεν σημαίνουν απαραίτητα την ύπαρξη κάποιας ψυχικής διαταραχής. Όταν όμως επιμένουν ή επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα, η συζήτηση με έναν κατάλληλο επαγγελματία υγείας μπορεί να βοηθήσει στην αξιολόγηση και την αντιμετώπισή τους.
Άγχος και κατάθλιψη: συχνές αλλά αντιμετωπίσιμες καταστάσεις
Οι αγχώδεις και οι καταθλιπτικές διαταραχές συγκαταλέγονται στις συχνότερες διαταραχές ψυχικής υγείας παγκοσμίως. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του ΠΟΥ, το 2023 περίπου 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι, σχεδόν 1 στους 7 ανθρώπους παγκοσμίως, ζούσαν με κάποια ψυχική διαταραχή, με τις αγχώδεις και τις καταθλιπτικές διαταραχές να αποτελούν τις συχνότερες.
Σημαντικό είναι ότι υπάρχουν αποτελεσματικές επιλογές πρόληψης και θεραπείας. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η πρόσβαση στην κατάλληλη φροντίδα μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.
Η πρόληψη ξεκινά από την καθημερινότητα
Η φροντίδα της ψυχικής υγείας δεν αφορά μόνο την αντιμετώπιση μιας διαταραχής. Αφορά και την καθημερινή προσπάθεια να διατηρούμε ισορροπίες που υποστηρίζουν τη σωματική και ψυχική μας ευεξία.
Η επαρκής ξεκούραση, η σωματική δραστηριότητα, η ισορροπημένη διατροφή, η διατήρηση ουσιαστικών κοινωνικών σχέσεων και η αναζήτηση υποστήριξης όταν τη χρειαζόμαστε αποτελούν σημαντικά στοιχεία ενός συνολικά υγιεινού τρόπου ζωής. Παράλληλα, είναι σημαντικό να δημιουργούμε χώρο για να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά μας και να μιλάμε ανοιχτά για όσα μας δυσκολεύουν.
Να ακούμε χωρίς να κρίνουμε
Το φετινό μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας, «Lived experiences heard: real voices, real change», αναδεικνύει τη σημασία της εμπειρίας των ίδιων των ανθρώπων που έχουν αντιμετωπίσει προβλήματα ψυχικής υγείας. Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι η ουσιαστική συμμετοχή τους μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία πιο ανθρωποκεντρικών, προσβάσιμων και ανταποκρινόμενων υπηρεσιών ψυχικής υγείας.
Γιατί η ψυχική υγεία χρειάζεται όχι μόνο θεραπεία, αλλά και κατανόηση, αποδοχή, σεβασμό και απαλλαγή από το στίγμα. Το να ζητήσει κάποιος βοήθεια δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας. Είναι μια πράξη φροντίδας προς τον εαυτό του.
Η υγεία είναι ολόκληρη
Η ψυχική και η σωματική υγεία είναι αλληλένδετες και αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της συνολικής μας ευεξίας. Αυτή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, ας θυμηθούμε ότι η φροντίδα της υγείας μας περιλαμβάνει και όσα δεν φαίνονται.
Ας ακούμε τον εαυτό μας.
Ας μιλάμε όταν κάτι μας δυσκολεύει.
Ας ζητάμε βοήθεια όταν τη χρειαζόμαστε.
Γιατί η πρόληψη και η φροντίδα δεν αφορούν μόνο το σώμα.
Αφορούν τον άνθρωπο στο σύνολό του.
